Quy chuẩn mới về trạm sạc xe điện tại Việt Nam

Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư 61, chính thức thiết lập các yêu cầu kỹ thuật cụ thể đối với hệ thống trụ và trạm sạc xe điện. Quy định này tập trung giải quyết bài toán tương thích giữa hạ tầng nạp năng lượng và các dòng phương tiện đang lưu hành trên thị trường.

Theo nội dung thông tư, các điểm sạc đặt tại khu vực công cộng, bãi giữ xe tập trung và trạm dừng nghỉ bắt buộc phải đáp ứng đồng bộ về đầu nối, phương thức sạc cũng như các thông số liên quan. Điều này cho phép những mẫu xe có cùng cấu hình kỹ thuật được sử dụng chung hạ tầng sạc mà không gặp rào cản từ hệ thống quản lý. Các đơn vị vận hành không được tự ý đặt ra giới hạn khiến xe thuộc diện tương thích bị từ chối sạc nếu đã thỏa mãn các điều kiện về kỹ thuật, xác thực và an toàn.

Quy chuẩn mới áp dụng cho các trạm đặt ngoài trời hoặc có mái che độc lập. Tuy nhiên, hạ tầng sạc nằm trong tầng hầm, nhà để xe hoặc bãi đỗ thuộc không gian kín bên trong công trình không nằm trong phạm vi điều chỉnh này. Ngoài ra, thông tư cũng loại trừ một số mô hình đặc thù như trạm sạc nội bộ, hệ thống sạc không dây, thiết bị sạc di động đi kèm xe hoặc các thiết bị dùng riêng cho mục đích nghiên cứu, thử nghiệm.

Về mặt thương mại, quy định mới tập trung hoàn toàn vào khía cạnh kỹ thuật chứ không ép buộc đơn vị vận hành phải phục vụ mọi thương hiệu hay cấm doanh nghiệp giới hạn khách hàng theo chiến lược riêng. Đối với các trạm cung cấp dịch vụ kinh doanh, việc xây dựng và vận hành phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chuyên ngành về điện, xây dựng và phòng cháy chữa cháy.

Thị trường hạ tầng sạc tại Việt Nam hiện do ba nhóm chính đảm nhiệm gồm các hãng sản xuất ô tô, đơn vị phân phối và doanh nghiệp độc lập. Nhằm minh bạch hóa thị trường, cơ quan quản lý yêu cầu các trạm sạc dịch vụ phải công khai đơn giá, cách tính phí cùng sản lượng điện tiêu thụ trong mỗi lần nạp. Toàn bộ dữ liệu giao dịch phải được bảo mật tuyệt đối, nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp hay xóa sửa trái phép.

Công tác an toàn vận hành được đặt lên hàng đầu với yêu cầu trang bị cơ chế tự động cảnh báo và ngắt nguồn điện khi xảy ra sự cố như hỏa hoạn, ngập nước hoặc nhiệt độ tăng cao quá mức cho phép. Các thiết bị sạc sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu đều phải có tem nhãn, hoàn tất công bố hợp quy và kiểm tra nghiệm thu trước khi đưa vào khai thác.

Đối với các trạm sạc đã lắp đặt trước tháng 7 năm 2027, cơ sở tiếp tục được phép hoạt động với điều kiện duy trì tốt các tiêu chuẩn an toàn. Các đơn vị này phải hoàn thành việc kiểm tra và đánh giá an toàn trong vòng 6 tháng, đồng thời có tối đa 24 tháng kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2027 để khắc phục những điểm chưa đạt chuẩn. Mọi hoạt động sửa chữa, nâng cấp diễn ra sau mốc thời gian này đều phải tuân thủ triệt để quy chuẩn mới.

Khi phát sinh sự cố đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của trạm, đơn vị vận hành buộc phải tạm ngưng khu vực liên quan hoặc cô lập phần thiết bị lỗi để xử lý. Trong trường hợp không thể tách rời, toàn bộ trạm phải dừng hoạt động cho đến khi sự cố được khắc phục hoàn toàn.

Số liệu thống kê cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 6,7 triệu ô tô, trong đó xe điện chiếm khoảng 3%. Phân khúc xe máy ghi nhận khoảng 70 triệu chiếc với tỷ lệ xe điện đạt xấp xỉ 4,3%. Sự tập trung phương tiện tại các đô thị lớn đang tạo ra áp lực rất lớn lên hệ thống bãi đỗ và hạ tầng sạc.

Trong chiến lược quốc gia hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Chính phủ đặt lộ trình đến năm 2030 sẽ có 50% phương tiện tại khu vực đô thị sử dụng điện, đồng thời toàn bộ xe buýt và taxi chuyển đổi sang loại hình này. Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 2,2 tỷ USD đầu tư cho hạ tầng sạc vào năm 2030 và con số này có thể tăng lên khoảng 32,6 tỷ USD vào năm 2050.